Kaşıntı Nasıl Giderilir?
Pruritus kaşıntı dermal veya subdermal irritasyon nedeniyle kaşıma refleksini tetikleyen subjektif duyusal deneyim olup hafif rahatsızlıktan yaşam kalitesini ciddi şekilde bozan kronik duruma kadar geniş spektrumda görülebilmektedir. Etiyoloji dermatozlar egzama, sedef hastalığı, urtikaria, sistemik hastalıklar kronik böbrek yetmezliği, karaciğer hastalığı, tiroid bozuklukları, maligniteler lenfoma, nörolojik brakiyoradyal pruritus, postherpetik nöralji, psikolojik psikojenik kaşıntı ve ilaçlar opioidler, ACE inhibitörleri gibi çok çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilmektedir. Patofizyoloji histamin, serotonin, substans P, IL-31 gibi pruritojenik medyatörlerin C-liflerini aktive etmesi, spinal kord ve beyin korteksine sinyal iletimi ve kaşıma-kaşıntı döngüsü scratch-itch cycle deri hasarı, inflamasyon artışı, kaşıntı şiddetlenmesi kısır döngü karmaşık nöroimmün etkileşimlerle düzenlenmektedir. Tedavi altta yatan nedene özgü olmalı ve topikal tedaviler nemlendiriciler, kortikosteroidler, kalsinörin inhibitörleri, sistemik tedaviler antihistaminikler, gabapentin, SSRI'lar, fototerapi UVB, davranışsal müdahaleler ve yeni ajanlar nörokin reseptör antagonistleri, JAK inhibitörleri multimodal yaklaşımla semptom kontrolü sağlanabilmektedir.
Kaşıntının Nedenleri ve Sınıflandırma
Dermatoljik nedenler atopik dermatit en yaygın kronik kaşıntı nedeni çocukluk çağı başlangıç kuru cilt, ekzema lezyonları, sedef hastalığı plak psoriazis gümüşi skuam kaşıntılı plaklarda orta-şiddetli kaşıntı, kontakt dermatit allerjik veya irritan nikel, lateks, deterjan akut kaşıntı ve döküntü, kserozis kuru cilt yaşlılarda sık görülür özellikle kış ayları, ürtikaria akut veya kronik kabarık kızarık lezyonlar angioödem eşlik edebilir, dermatit herpetiformis gluten hassasiyeti ile ilişkili yoğun kaşıntılı veziküller simetrik dağılım, skabies yoğun gece kaşıntısı bulaşıcı Sarcoptes scabiei ve liken planus mor poligonal papüller bilekler, ayak bilekleri mukoza tutulumu içerir. Sistemik hastalıklar kronik böbrek yetmezliği üremik kaşıntı dializ hastalarında yüzde elli ila doksan oranında fosfor birikimi, kolestatik karaciğer hastalığı safra asit birikimi primer bilier kolanjit, hepatit, tiroid bozuklukları hipertiroidi veya hipotiroidi metabolik dengesizlikler, diyabet mellitus kuru cilt, kandida enfeksiyonları perineal kaşıntı, hematolojik maligniteler Hodgkin lenfoma, polisitemia vera sistemik kaşıntı bazen ilk belirti, demir eksikliği anemisi mukoza kaşıntısı ve HIV/AIDS opportunistik enfeksiyonlar, immün disregülasyon mevcuttur.
Nöropatik kaşıntı brakiyoradyal pruritus spinal sinir basısı C5-C6 kol lateral yüzey kaşıntısı, notalgia parestetika skapula medial yüzey kaşıntı T2-T6 dermatomal, postherpetik nöralji zona sonrası nöropati kronik ağrı ve kaşıntı, multipl skleroz demiyelinizasyon nörolojik hastalık, spinal kord lezyonu parapleji, teturapleji üst/alt ekstremite kaşıntı ve beyin tümörleri nadir nöral yolak bozukluğu içerir. Psikolojenik kaşıntı kaşıntı algısı bozukluğu organik neden yok psikolojik faktörler, obsesif-kompulsif bozukluk zorlantılı kaşıma davranışı, depresyon ve anksiyete stres ilişkili kaşıntı şiddetlenmesi, delusional parasitosis parazit infestation sanrısı Ekbom sendromu ve somatizasyon bozukluğu fiziksel semptomlarla psikolojik distres mevcuttur. İlaç indüklü kaşıntı opioidler morfin, kodein histamin salınımı, ACE inhibitörleri enalapril, lisinopril bradikinin artışı, antibiyotikler penisilin, sulfonamid allerjik reaksiyon, antifungaller itrakonazol, flukonazol, kemoterapi ajanları targeted therapies EGFR inhibitörleri ve statinler nadiren kaşıntı yan etkisi içerir.
Topikal Tedavi Yaklaşımları
Emollientler ve nemlendiriciler cilt bariyeri onarımı petrolatum, gliserin, seramid içerikli trans-epidermal su kaybı azaltma, uygulama sıklığı günde iki ila dört kez özellikle banyodan hemen sonra nemli cilde, ürün seçimi kokusuzdur, alkolon serbest, hassas cilt formülasyonları ve eklektik nemlendiriciler üre yüzde beş ila on keratolik ve nemlendirici, laktik asit alfa hidroksi asit hafif eksfoliyasyon ve nemlendirilme, kolloidal yulaf Aveeno anti-pruritik ve anti-inflamatuvar içerir. Topikal kortikosteroidler potent gruplar betametazon dipropiyonat yüzde nokta nokta beş, klobetazol propiyonat yüzde nokta nokta beş inflamatuvar dermatozlar kısa süreli kullanım iki hafta, orta potens triamsinolon asetonid yüzde nokta bir gövde ve ekstremiteler, düşük potens hidrokortison yüzde bir ila iki buçuk yüz, genital bölge, çocuklarda güvenli, yan etkiler cilt atrofisi, telenjiektazi, striae uzun süreli potent steroid kullanımı ve steroid rotasyonu intermittent use hafta sonları uygulama tachyphylaxis önleme mevcuttur. Topikal kalsinörin inhibitörleri takrolimus yüzde nokta nokta üç ila nokta bir Protopic steroid-sparing ajan özellikle yüz, boyun atopik dermatit, pimekrolimus yüzde bir Elidel daha hafif lezyonlar hassas bölgeler, yan etkiler geçici yanma hissi ilk uygulama, kısa süreli, güneş koruyucu kullanımı zorunlu teorik kanser riski tartışmalı ve off-label kullanımlar vitiligo, liken sklerosus içerir.
Topikal antihistaminikler difenhidramin krem lokal histamin blokajı sınırlı etkinlik sistemik emilim riski, doksepin krem yüzde beş Prudoxin H1 ve H2 reseptör antagonisti lokal anestezik etki ve mentol-kamfor Sarna, Caladryl soğutma hissi geçici rahatlama placebo etkisi mevcuttur. Topikal anestezikler lidokain yüzde iki ila beş jel veya patch lokal sinir blokajı nöropatik kaşıntı postherpetik nöralji, pramoksin yüzde bir lokal anestezik genel kaşıntı ve benzokain avoıd alerji riski yüksek kontakt dermatit içerir. Kapsaisin krem yüzde nokta nokta iki beş ila nokta bir substans P deplesyonu nöropatik kaşıntı brakiyoradyal, notalgia parestetika, uygulama başlangıç günde dört kez dört ila altı hafta kademeli etki, yan etkiler ilk uygulamalarda yanma hissi geçici tolerans gelişir ve etkililik hastalar arasında değişken uyum sorunu mevcuttur. Calcipotriol vitamin D analoğu psoriazis tedavisi anti-proliferatif, kortikosteroid ile kombinasyon Daivobet/Dovobet sinerjistik etki ve coal tar psoriazis geleneksel tedavi anti-proliferatif ve anti-inflamatuvar koku, lekelenme dezavantaj içerir.
Sistemik Tedaviler
Antihistaminikler birinci nesil difenhidramin, hidroksizin sedatif etki santral H1 blokajı geceleri kaşıntı uyku bozukluğu, ikinci nesil setirizin, loratadin, feksofenadin non-sedatif periferik H1 blokajı günlük kullanım urtikaria, H2 antagonistleri ranitidin, famotidin H1 ile kombinasyon dirençli urtikaria ve etkinlik histamin-aracılı kaşıntıda etkili atopik dermatit gibi kronik dermatozlarda sınırlı içerir. Gabapentin ve pregabalin gabapentin başlangıç üç yüz miligram gece kademeli artış dokuz yüz ila bin sekiz yüz miligram günlük üç bölünmüş doz, pregabalin yüz elli ila üç yüz miligram günlük, endikasyonlar üremik kaşıntı, nöropatik kaşıntı, kronik idiopatik kaşıntı, yan etkiler sersemlik, yorgunluk, kilo alımı ve etki mekanizması nöral eksitabiliteyi azaltma kalsiyum kanal modülasyonu mevcuttur. Antidepresanlar SSRI'lar paroksetin yirmi miligram günlük, sertralin yüzde elli ila yüz miligram psikojenik kaşıntı, kolestatik kaşıntı, trisiklik antidepresanlar doksep on yirmi beş ila elli miligram gece sedatif ve anti-pruritik, mirtazapin on beş ila otuz miligram gece sedatif, H1 antagonist etki ve yan etkiler ağız kuruluğu, kilo alımı, seksüel disfonksiyon içerir.
Opioid antagonistleri naltreksone elli miligram günlük mu-opioid reseptör antagonisti kolestatik kaşıntı, üremik kaşıntı, nalmefene oral opioid antagonist, yan etkiler opioid çekilme benzeri semptomlar bulantı, baş ağrısı ve kontrendikasyon kronik ağrı için opioid kullanan hastalarda mevcuttur. Aprepitant nörokin-1 reseptör antagonisti yüzde seksen miligram günlük üç gün sonra kırk miligram Hodgkin lenfoma kaşıntısı, dirençli kronik kaşıntı, yüksek maliyet sınırlı erişim ve dupilumab IL-4/IL-13 antagonisti biyolojik ajan üç yüz miligram subkutan enjeksiyon iki haftada bir atopik dermatit orta-şiddetli onaylanmış endikasyon dramatik kaşıntı azalması içerir. Immunosüpresanlar siklosporin üç ila beş miligram/kilogram günlük şiddetli atopik dermatit kısa süreli kullanım böbrek toksisitesi, metotreksat yedi buçuk ila yirmi beş miligram haftalık psoriazis, egzama karaciğer fonksiyonu monitörizasyonu, azatioprin bir ila üç miligram/kilogram günlük steroid-sparing ajan ve mikofenolat mofetil bir ila üç gram günlük immunobulloz hastalıklar içerir. Rifampisin beş yüz ila altı yüz miligram günlük kolestatik kaşıntı safra asit metabolizması modülasyonu, kolestramine dört ila sekiz gram günlük safra asit bağlayıcı kolestatik kaşıntı gastrointestinal yan etkiler ve sertralin SSRI kolestatik kaşıntı özel etkinlik mevcuttur.
Fototerapi ve Davranışsal Müdahaleler
Dar-band UVB NB-UVB üç yüz on ila üç yüz on üç nanometre dalga boyu atopik dermatit, psoriazis, üremik kaşıntı immünomodülasyon, frekans haftada üç kez sekiz ila on iki hafta kademeli doz artışı, yan etkiler eritema, kuruluk, uzun dönem cilt kanseri riski ve broad-band UVB BB-UVB daha geniş spektrum iki yüz seksen ila üç yüz yirmi nanometre daha az spesifik içerir. PUVA tedavisi psoralen artı UVA seans öncesi metoksalen oral alımı UVA maruziyeti iki saat sonra, endikasyonlar şiddetli psoriazis, vitiligo, mycosis fungoides, yan etkiler bulantı psoralen yan etkisi, fotosensitivite, cilt kanseri riski yüksek ve kullanım sıklığı azaldı NB-UVB tercih edilir içerir. Davranışsal teknikler kaşıma önleme habit reversal therapy farkındalık eğitimi, alternatif davranışlar sıkma yerine kaşıma, bilişsel davranışçı terapi CBT kaşıntı algısı yeniden yapılandırma kaygı azaltma, relaksasyon teknikleri derin nefes, progresif kas gevşemesi stres yönetimi ve dikkat dağıtma stratejileri hobi, aktivite kaşıntı odaklanmasını azaltma mevcuttur.
Cilt bakımı önerileri ılık duş sıcak su kuruluk artırır kısa duş süresi on dakika altı, nazik temizlik sentetik lif yerine yumuşak bez, sabun seçimi pH dengeli, kokusu fragrance-free, boyasız ürünler SLS sodium lauryl sulfate içermeyen ve giysi seçimi pamuk, yumuşak kumaşlar sentetik, yünlü kumaşlar irritasyon içerir. Çevresel modifikasyon nem kontrolü yüzde kırk ila altmış nem ideal havalandırma, nemlendirici kullanımı, sıcaklık kontrolü serin ortam yüzde on sekiz ila yirmi bir derece, tırnak bakımı kısa, düz kesilmiş tırnaklar cilt hasarını azaltır, gece eldivenleri uyku sırasında bilinçsiz kaşımayı önleme özellikle çocuklarda ve tetikleyicilerden kaçınma stress, belirli gıdalar, alkol bireysel tetikleyiciler tanımlama mevcuttur. Yeni ve deneysel tedaviler JAK inhibitörleri upadacitinib, abrocitinib oral JAK1 inhibitörleri atopik dermatit FDA onaylı hızlı kaşıntı azaltması, topical JAK inhibitörleri ruxolitinib krem atopik dermatit geliştirme aşamasında, nörokin reseptör antagonistler serlopitant, tradipitant NK-1 antagonistleri kronik idiopatik kaşıntı faz 2-3 çalışmalarda, cannabinoid reseptör agonistleri delta-9-THC, CBD kaşıntı modülasyonu araştırma aşamasında ve mikrobiome tedaviler probiyotik uygulamaları cilt mikrobiyom dengeleme atopik dermatit preklinik çalışmalar gelecek vaat etmektedir.